MH Board Class 10 Sanskrit Composite N-599 Question Paper 2024 PDF is available for download here. The total marks for the theory paper are 70. Students reported the paper to be easy to moderate.

MH Board Class 10 Sanskrit Composite N-599 Question Paper 2024 with Solutions

MH Board Class 10 Sanskrit Composite N-599 Question Paper 2024 with Answer Key Download Check Solutions
Featured image

Question 1:

चित्रं दृष्ट्वा नामनि लिखत। (4 तः 3)

Correct Answer: 1
View Solution

चित्र में एक व्यक्ति कार के पास खड़ा है, जो संकेत करता है कि वह ड्राइवर या यात्री हो सकता है। इसलिए, सही उत्तर "व्यक्ति" है।


Question 2:

सङ्ख्या: अक्षरे:/अङ्के: लिखत। (3 तः 2)

  • (1) 22
  • (2) एकं त्रिंशत्
  • (3) 30
Correct Answer: (3) 30
View Solution

यह प्रश्न संख्याओं को अंक में बदलने से संबंधित है। सही उत्तर 30 है।


Question 3:

समय-सम्भवलेन कृतम्।

Correct Answer: (2) दशार्धिक-एकवाचनम्
View Solution

यह प्रश्न समय और क्रिया के संबंध पर आधारित है, जहाँ दशार्धिक-एकवाचनम् सही उत्तर है।


Question 4:

कः किं वदति?

Correct Answer:
View Solution

‘‘इदानीमेव संन्यासं स्वीकरोतु।’’ इति वचनं शङ्कुः कथयति। शङ्कुः संन्यासं ग्रहीतुं मातुः अनुमतिं याचते। माता विवशा अपि पुत्रस्य इच्छायाः सम्मानं करोतु।


Question 5:

वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यं/असत्यं इति लिखत।

Correct Answer:
View Solution

‘‘एकस्मिन् दिने शङ्कुः स्नानार्थं शरयूनदीं गतः।’’

सत्यं।


Question 6:

एषः गाथांशः कस्मात् पाठात् उद्धृतः?

Correct Answer:
View Solution

एषः गाथांशः संस्कृत साहित्यस्य धार्मिककथानां भागः अस्ति। अस्मिन पाठे शङ्कुः संन्यासग्रहणस्य प्रक्रिया वर्णिता अस्ति।


Question 7:

गाथांशात् 2 सप्तमी-विभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत।Correct Answer:

View Solution


(A) नदीम्
(B) मातुः


Question 8:

गाथांशात् विशेषण-विशेष्ययोः मेलं कुरुत।

Correct Answer:
View Solution


Question 9:

पूर्वपदं/उत्तरपदं लिखत।

Correct Answer:
View Solution


(A) तक्षणमेव = तक्षणम् + एव।
(B) गृहीतमपश्यत् = गृहीतम् + अपश्यत्।


गाथांशं पठित्वा निर्दिश्तम्: कुतः? कथम्?

भूपालः पृषुणुपः नाम धरायां प्रथमः अभिषिक्तः सम्राट्। प्रयागक्षेत्रे पृषुणुपस्य राजधानी आसीत। राज्याभिषेकसमये चारणाः पृषुणुपस्य स्तुतिं गातुमुद्यताः। ततः पृषुः आज्ञापयत्, ‘‘तिष्ठन्तु चारणाः! यावत् मम सत्कुणाः न प्रकटीयभवन्ति तावत् अहं न स्तोतव्यः। स्तवनं तु ईश्वरस्यैव भवेत्।’’ स्तुतिगायकाः पृषुणुपस्य एतादृशीं निष्कपटतां ज्ञात्वा प्रसन्नाः अभवन्।

एकदा पृषुणुपः स्वराज्ये भ्रमणम् अकरोत्। भ्रमणसमये तेन दृष्टं यत् प्रजा अतीव कृशाः। अशक्तवस्था ताः प्रजाः पशुवज्जीवन्ति। निःकुपत्रं खादन्ति। तत् दृष्ट्वा राजा चिन्ताकुलः जातः। तत् पुरोहितोऽब्रवीत्, ‘‘हे राजन्, धनधान्यादि सर्वं वस्त्रादि वस्तुतः वयमर्हाः। उद्धर एव वर्तते। तस्माद् यतस्व।’’  

Question 10:

उचितं पद्यांशं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।

Correct Answer:
View Solution


(A) (काशीक्षेत्रे/प्रयागक्षेत्रे) पृषुणुपस्य राजधानी आसीत।
(B) स्तवनं तु (मानवस्यैव/ईश्वरस्यैव) भवेत्।


Question 11:

पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।

Correct Answer:
View Solution

चारणाः राज्याभिषेकसमये पृषुणुपस्य स्तुतिं गातुम् उत्सुकाः आसन्।


Question 12:

अमरकोशात् शब्दं योजयित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।

Correct Answer:
View Solution

राजा दुःखितः चिन्ताकुलः जातः।


Question 13:

गाथांशं पठित्वा जालरेखाचित्रं पूरयत।

Correct Answer:
View Solution


(A) अशक्ताः
(B) पशुवत्
(C) निःकुपत्रम् खादन्ति।
(D) अतीव कृशाः जीवन्ति।


Question 14:

Correct Answer:
View Solution

वैखानस ऋषि राजा से कहते हैं कि वे यज्ञ के लिए यहाँ रुके हैं। यह स्थान कपिस का आश्रय स्थल है।
कुलपति कहते हैं कि नदी के किनारे स्थित यह आश्रम अनुशासनपूर्वक सुरक्षित रखा गया है। इसे दूर से देखा जा सकता है और प्रवेश करने पर रक्षक आतिथ्यपूर्वक स्वागत करते हैं।
दुष्यन्त कहते हैं कि तपोवन के निवासियों को कोई बाधा न हो। इसलिए वह यहीं पर रथ रोक दें और जब तक अनुमति न मिले, प्रतीक्षा करें।


Question 15:

Correct Answer:
View Solution

विश्वामित्र माता नदी को संबोधित करते हुए स्वयं को परिचय देते हैं और बताते हैं कि वे एक दूत के रूप में आए हैं। उन्होंने अपने साथ रथ और शकट लाया है तथा सभी को परली पार पहुँचाने में सक्षम हैं।
नदी (शतद्रि) उत्तर देती है कि उनकी वाणी अत्यंत मधुर है और यह उन्हें प्रसन्न करती है। वह आगे पूछती है कि किस प्रकार उनकी सहायता की जा सकती है।


Question 16:

काकेन कः उपायः उक्तः?

Correct Answer:
View Solution

काकेन जलप्राप्तये एकः उपायः उक्तः। सः काकः घटे स्थितं जलं पीतुम्, तस्मिन् कन्काणि क्षिप्तवान्। एवं जलस्य स्तरः उच्चः जातः, तदा काकः जलं पीतवान्।


Question 17:

महर्षिः कणादः परमाणु विषयं किं प्रतिपादितवान्?

Correct Answer:
View Solution

महर्षिः कणादः परमाणुवादस्य सिद्धान्तं प्रतिपादितवान्। सः अवदत् यत् सर्वे द्रव्याणि सूक्ष्माणां परमाणूनां संयोजनात् उत्पन्नानि। एते परमाणवः विभक्ताः अपि स्थायिनः।


गाथांशं पठित्वा निर्दिश्तम्: कुतः? कथम्? (5 तः 4)

यथा चतुर्भिः कणकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः। \\  
तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते श्रुतेन शीलेन गुणेन कर्मणा॥ \\  

अयं न भक्तो न च पूजको वा \\  
घण्टां स्वयं नादयते तथापि। \\  
धनं जनेभ्यः किल याति दोषम् \\  
न याचको वा न च निर्धनो वा॥ \\  

वाल्मीकीयव्याख्यानानाम् प्राचीनाः कविपण्डिताः। \\  
तान् शिक्षयन्ति सततं ये सदा वाचने रताः॥ \\  
घटं भिन्ध्यात् पटं छिन्द्यात् कुशधारं भिन्ध्यात्। \\  
येन केन प्रकारेण प्रसिद्धः पुरुषो भवेत्॥ \\ 

Question 18:

पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।

पुरुषपरिक्षा कथं भवति?

Correct Answer:
View Solution

पुरुषपरिक्षा चतुर्भिः साधनैः भवति। श्रुतेन, शीलेन, गुणेन, कर्मणा च पुरुषः परीक्ष्यते। एषः परीक्षापद्धतिः तस्य व्यक्तित्वं निश्चयति।


Question 19:

विशेषण-विशेष्ययोः मेलं कुरुत।

Correct Answer:
View Solution


Question 20:

जालरेखाचित्रं पूरयत।

Correct Answer:
View Solution


(A) न भक्तः
(B) न पूजकः
(C) लोकयानवाहकः
(D) न निर्धनः
(E) न याचकः


Question 21:

पद्यांशात् 2 द्वितीयाविभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत।

Correct Answer:
View Solution


(A) पुरुषम्
(B) गुणम्


Question 22:

पूर्वपदं/उत्तरपदं लिखत।

Correct Answer:
View Solution


(A) तथापि = तथा + अपि।
(B) कुशधारभरं = कुशधारम् + रसभरं।


Question 23:

अभ्यासनाम् ............................ मतिदातृत्तम्॥

Correct Answer:
View Solution

अभ्यासनाम् सिद्धिः मतिदातृत्तम्॥


Question 24:

यत्र ............................ ह्रदयते॥

Correct Answer:
View Solution

यत्र श्रद्धा ह्रदयते॥


Question 25:

वैद्यराज ............................ धनानि च॥

Correct Answer:
View Solution

वैद्यराज निदानं धनानि च॥


Question 26:

मनुजा वाचनेनैव बोधनं विषयान् बहून्।

दक्षा भवन्ति कार्येषु वाचनेन बहुश्रुताः॥

Correct Answer:
View Solution

मनुष्य केवल वाणी द्वारा ही नहीं, बल्कि अपने कार्यों द्वारा भी समझदार बनता है। दक्ष व्यक्ति कार्यों में ही श्रेष्ठ होता है, न कि केवल वाणी द्वारा।


Question 27:

यथैव सकला नद्यः प्रविशन्ति महोदधिम्।

तथा मानवताधर्मः सर्वे धर्माः समाग्रतः॥

Correct Answer:
View Solution

जैसे सभी नदियाँ समुद्र में प्रवेश करती हैं, वैसे ही मानवता सभी धर्मों से ऊपर होती है।


Question 28:

मञ़्जुषातः नामानि सर्वनामानि च पृथक्कुरुत। (5 तः 4)

Correct Answer:
View Solution


Question 29:

मञ़्जुषातः क्रियापदानि धातुसाधित-विशेषणानि च पृथक्कुरुत। (5 तः 4)

Correct Answer:
View Solution

\renewcommand{\arraystretch{1.3
\begin{tabular{|c|c|
\hline
क्रियापदम् & धातुसाधित-विशेषणम्

\hline
आनयति & कर्तव्यम्

\hline
आगच्छत् & भवेत्

\hline
हतः & -

\hline
\end{tabular


Question 30:

............................ वेदा: वर्तन्ते। (चतस्र:/चत्वारि)

Correct Answer:
View Solution

चत्वारि वेदा: वर्तन्ते।


Question 31:

श्रीकृष्ण: देवस्य: ............................ अपत्यम्। (अष्टमम्/अष्ठ)

Correct Answer:
View Solution

श्रीकृष्ण: देवस्य: अष्टमम् अपत्यम्।


Question 32:

अहम् एकं पाठं ............................ सम्यक् पठामि। (द्विः/हौ)

Correct Answer:
View Solution

अहम् एकं पाठं द्विः सम्यक् पठामि।


Question 33:

समासविग्रहाणां समासनामानि: सह मेलं कुरुत। (6 तः 4)

Correct Answer:
View Solution


Question 34:

कुसुमम् = ............................।

Correct Answer:
View Solution

कुसुमम् = पुष्पम्।


Question 35:

लघुः × ............................।

Correct Answer:
View Solution

लघुः × गुरुः।


Question 36:

मृगः = ............................।

Correct Answer:
View Solution

मृगः = हरिणः।


Question 37:

बद्धः × ............................।

Correct Answer:
View Solution

बद्धः × मुक्तः।


Question 38:

कणादेन परमाणोः व्याख्या कृता। (कर्तृवाच्यम्/कर्मवाच्यम्)

Correct Answer:
View Solution

कणादेन परमाणोः व्याख्या कृता। कर्मवाच्यम्।


Question 39:

त्वम् आत्मानं मृतवत् ............................। (सन्दर्शय/सन्दर्शयतु)

Correct Answer:
View Solution

त्वम् आत्मानं मृतवत् सन्दर्शय।


Question 40:

संस्कृतभाषा मम ............................ भाषा। (प्रियतम/प्रिय)

Correct Answer:
View Solution

संस्कृतभाषा मम प्रिय भाषा।


Question 41:

कठु (10 उ.प.)

Correct Answer:
View Solution

कठु अतीव तिक्तम् अस्ति।


Question 42:

विना

Correct Answer:
View Solution

ज्ञानं गुरोः विना न सम्पद्यते।


Question 43:

गम्-गच्छ् (1 प. प.)

Correct Answer:
View Solution

बालकः विद्यालयं गच्छति।


Question 44:

नमः

Correct Answer:
View Solution

गुरवे नमः।